A Bend in the River (Nehrin Dönemeci, 1979), Vidiadhar Surajprasad Naipaul'un en iyi romanı olarak kabul edilir ve roman ona 2001 yılında Nobel Ödülü'nü kazandırmıştır. Romanı anlamak için Naipaul'un kişisel yaşamını bilmek önemlidir. Naipaul, 1932 yılında Trinidad'da doğmuştur. Anne ve babası, Kuzey Hindistan'dan gelen Hindu göçmenlerin torunlarıydı ve gençlik yıllarında çevresine ve Trinidad'ın kültürel yoksulluğu olarak gördüğü duruma karşı kendisini yabancılaşmış hissediyordu. Bunu bilmek gereklidir çünkü bu yerinden edilmişlik duyguları, daha sonraki kurgu eserlerinde ve romanlarında tekrar eden temalardan biri hâline gelmiştir.
A Bend in the River romanında, anlatıcı olan Salim karakteri aracılığıyla yabancılaşma temasıyla kolaylıkla karşılaşılabilir. Salim, roman boyunca kendisini hiçbir zaman evinde hissedemez. Bunun nedeni, A Bend in the River'ın sömürge Afrika'sından sömürge sonrası Afrika'ya geçişte yaşanan siyasal dönüşümün kurgusal bir belgesini sunmasıdır. Bu yüzden romanda her zaman bir kaos atmosferi vardır. Salim de bu kaosu deneyimler. İnsanlar mallarını ya da hayatlarını kaybetme korkusuyla yaşarlar. Anlatıcı olarak Salim, yaşanan olayları okuyucuya aktarır.
Salim, romanda gerçek anlamda bir Afrikalı değildir. O, doğu kıyısına aittir. Ailesinden ve geleneklerinden bahsederken şöyle der: “Biz sadece yaşardık; bizden bekleneni, önceki kuşağın yaptığını gördüğümüz şeyleri yapardık. Neden diye hiç sormazdık; hiçbir şeyi kaydetmezdik.” Salim ve ailesi gibi Afrika'daki birçok insan da sahip oldukları koşullarla yalnızca yaşamlarını sürdürmektedir. Salim bunu okuyucuya şu sözlerle anlatır: “İnsanlar her zaman yaşadıkları gibi yaşıyorlardı; geçmiş ile bugün arasında hiçbir kopukluk yoktu.” Bu durum, insanların geleneklerine göre yaşadıklarını göstermektedir. Ancak görülebileceği gibi, bu insanlar her zaman bir özgüven eksikliği hissederler. Her zaman bir kaos çıkma ihtimali vardır ve topraklarını kaybedebilirler. Ayrıca görülebileceği üzere, okuyucular da sürekli olarak bu insanların yaşadığı gerilimi hissederler. Simpson'ın da belirttiği gibi: “Her durumda, onların kaygısını, kaçma baskısını paylaşırız.” İnsanların içinde bulunduğu bu olumsuz durum romanda o kadar güçlü bir şekilde vurgulanmıştır ki, okuyucu insanların endişelerini kolaylıkla hissedebilir.
Roman o kadar kötümser bir havada yazılmıştır ki kısa sürede bitirebilmek gerçekten başarı sayılabilir. Romanda gösterilen şudur ki Afrika'daki insanların tek bir amaçları vardır: hayatta kalabilmek. Salim karakteri kendi geleceğini, kaderini belirleyebilmek için göç etmek ister ve bunu yapar ama onun da Afrika'nın diğer kayıp insanlarından bir farkı yoktur. Nehrin dönemecindeki kasabaya göç eder ve burada bir hayat kurmaya başlar ama kendini hiçbir zaman tam olarak oraya ait hissedemez. Hayatında hep bir şeylerin eksikliğini duyar.
Bu insanlar Afrika'daki kargaşanın birer kurbanlarılar fakat Salim dahil hiç biri bunun farkında değiller. Yeni Başkanın gelişi işe düzenin geleceğini düşünenlerse yanılıyorlar. Yeni Başkanın gelişi ile bütün ülkeye yayılan fikir DISCIPLINE AVANT TOUT: Her şeyden önce disiplin. Bütün insanlar bunu kabullenmiş gibi gözükselerde bu düşünce doğrultusunda davranmazlar. Romanda herkes kendi çıkarlarını düşünmektedir ve çıkarları söz konusu olduğunda hiçbir ahlaki değeri göz önünde bulundurmazlar.
Salim, tıpkı Afrika'nın kendisi gibi arada kalmıştır. Aslında hiçbir yere tam olarak ait değildir. Hatta diğer Afrikalıların geri kalanı gibi, hayattaki amaçlarını da bilmemektedir. Afrika'nın içinde bulunduğu karmaşanın Salim'in zihnini de etkilediği söylenebilir.
“Hayır, bu savaşta ben tarafsızdım. Her iki taraftan da korkuyordum. Ordunun kontrolden çıkmasını görmek istemiyordum. Ve bölgemizdeki insanlara sempati duymama rağmen, kasabanın yeniden yıkıldığını görmek de istemiyordum. Kimsenin kazanmasını istemiyordum; eski dengenin korunmasını istiyordum.”
Bu da Salim'in bilinçli olarak arada kalmak istediği anlamına gelir. Onun bu arada kalmışlığı ve yaşadığı yalnızlık, onu Afrika'da kaybolmuş bir birey hâline getirir. Romanın sonunda ise bu durumun tamamen farkına varır ve kendisini kaybolmuş hissettiren bu toprakları terk eder.
A Passage to India (Hindistan’a Bir Geçit ,1924), Edward Morgan Forster tarafından yazılmış olup, bugüne kadar çok farklı bakış açılarından incelenmiştir. Siyaset, sömürgecilik, emperyalizm ve oryantalizm, romanın başlıca inceleme konularıdır. Oryantalizm düşüncesi ve ötekileştirme, roman boyunca kolaylıkla görülebilir; çünkü İngilizler, Hintliler için orada bulunmaları gerektiğine inanırlar. Hintlilere iyilik yaptıklarını düşünürken, aslında onları kendi ülkelerinde "öteki" hâline getirirler.
Bilindiği gibi, romanda ötekileştirme ya da oryantalizm düşüncesi kolaylıkla görülebilir. Ancak öte yandan, Dr. Aziz'in, Mrs. Moore, Adela Quested ve Cyril Fielding ile tanıştığında İngilizlere yönelik önyargılarının üstesinden geldiği de görülmektedir. Bunun sonucunda Aziz, bir bakıma İngilizler ile Hintliler arasında bir köprü hâline gelir. Köprüden kastettiğim şudur: Aziz, İngilizlerle etkileşim kurmayı başaran tek Hintlidir; bu sayede diğer Hintliler de İngilizler hakkında bir şeyler öğrenebilmektedir.
Romanı okuyan biri, İngilizlerin ve Hintlilerin birbirlerine yönelik kalıplaşmış yargılarıyla (stereotipleriyle) birçok kez kolaylıkla karşılaşabilir. İnsanlar birbirleri hakkında çok fazla önyargıya sahiptir; çünkü birbirlerini tanıma fırsatı hiç bulamazlar. Bu iki millet arasında bir iletişim yoktur. İngilizler, Hintlileri görmezden gelerek burada kendi küçük topluluklarını oluştururlar.
Daha ikinci bölümde Hamidullah arkadaşlarına şöyle söyler:
“…Hepsi zamanla tamamen aynı olur; ne daha kötü ne de daha iyi. Turton olsun Burton olsun, herhangi bir İngiliz'e iki yıl veririm... Ve herhangi bir İngiliz kadınına altı ay veririm. Hepsi tamamen aynıdır.”
Hindistan'a gelen bütün İngilizler, Hintlileri tanımaya çalışmadan kendi toplumları içinde yaşamaktadırlar.
Mrs. Moore ve Adela Quested, romanın iki önemli karakteridir. Onların Hindistan'a gelişiyle birlikte, Dr. Aziz ile kurdukları etkileşim sayesinde Hintliler, bütün İngilizlerin aynı olmadığını görürler.
Aziz, evde Callendar'ı bulamayınca camiye gider. Daha sonra Mrs. Moore camiye girer ve bu, onların ilk karşılaşması olur. Aziz onu görünce, Mrs. Moore'un camiye ayakkabılarıyla girdiğini düşündüğü için birden öfkelenir:
"Hanımefendi, burası bir camidir. Burada bulunmaya hiç hakkınız yok; ayakkabılarınızı çıkarmış olmalıydınız. Burası Müslümanlar için kutsal bir yerdir."
"Onları çıkardım."
Mrs. Moore ayrıca, "Tanrı burada." der. Onun bu ifadesi, diğer kültürlere ve dinlere saygı duyduğunu göstermektedir. Bunun da Aziz'in ona karşı sempati duymasına neden olduğu söylenebilir. Bu, onların dostluğunun başlangıcıdır.
2 roman da sömürgeciliğin etkilerini açıkça göstermektedir. A Passage to India sömürgeciliğin işleyişini gösterirken, A Bend in the River sömürgecilikten sonra geride kalan toplumsal ve siyasal yıkımı gösterir. Her iki romanda da karakterler ait olabilecekleri bir yer ararlar ancak bunu bulamazlar. İkisi de okumaya değer güzel eserlerdir. Hindistan’a Bir Geçit romanının 1984 yılı yapımı bir filmi mevcut. İzlemenizi tavsiye ederim.
Henüz izlemedim, kriteryayı hazırlarken fark ettim ki A Bend in the River romanının da 2020 yapımı bir filmi varmış fakat filmin romanla bir alakası yok gibi. Sadece isim benzerliği.
A Bend in the River romanında, anlatıcı olan Salim karakteri aracılığıyla yabancılaşma temasıyla kolaylıkla karşılaşılabilir. Salim, roman boyunca kendisini hiçbir zaman evinde hissedemez. Bunun nedeni, A Bend in the River'ın sömürge Afrika'sından sömürge sonrası Afrika'ya geçişte yaşanan siyasal dönüşümün kurgusal bir belgesini sunmasıdır. Bu yüzden romanda her zaman bir kaos atmosferi vardır. Salim de bu kaosu deneyimler. İnsanlar mallarını ya da hayatlarını kaybetme korkusuyla yaşarlar. Anlatıcı olarak Salim, yaşanan olayları okuyucuya aktarır.
Salim, romanda gerçek anlamda bir Afrikalı değildir. O, doğu kıyısına aittir. Ailesinden ve geleneklerinden bahsederken şöyle der: “Biz sadece yaşardık; bizden bekleneni, önceki kuşağın yaptığını gördüğümüz şeyleri yapardık. Neden diye hiç sormazdık; hiçbir şeyi kaydetmezdik.” Salim ve ailesi gibi Afrika'daki birçok insan da sahip oldukları koşullarla yalnızca yaşamlarını sürdürmektedir. Salim bunu okuyucuya şu sözlerle anlatır: “İnsanlar her zaman yaşadıkları gibi yaşıyorlardı; geçmiş ile bugün arasında hiçbir kopukluk yoktu.” Bu durum, insanların geleneklerine göre yaşadıklarını göstermektedir. Ancak görülebileceği gibi, bu insanlar her zaman bir özgüven eksikliği hissederler. Her zaman bir kaos çıkma ihtimali vardır ve topraklarını kaybedebilirler. Ayrıca görülebileceği üzere, okuyucular da sürekli olarak bu insanların yaşadığı gerilimi hissederler. Simpson'ın da belirttiği gibi: “Her durumda, onların kaygısını, kaçma baskısını paylaşırız.” İnsanların içinde bulunduğu bu olumsuz durum romanda o kadar güçlü bir şekilde vurgulanmıştır ki, okuyucu insanların endişelerini kolaylıkla hissedebilir.
Roman o kadar kötümser bir havada yazılmıştır ki kısa sürede bitirebilmek gerçekten başarı sayılabilir. Romanda gösterilen şudur ki Afrika'daki insanların tek bir amaçları vardır: hayatta kalabilmek. Salim karakteri kendi geleceğini, kaderini belirleyebilmek için göç etmek ister ve bunu yapar ama onun da Afrika'nın diğer kayıp insanlarından bir farkı yoktur. Nehrin dönemecindeki kasabaya göç eder ve burada bir hayat kurmaya başlar ama kendini hiçbir zaman tam olarak oraya ait hissedemez. Hayatında hep bir şeylerin eksikliğini duyar.
Bu insanlar Afrika'daki kargaşanın birer kurbanlarılar fakat Salim dahil hiç biri bunun farkında değiller. Yeni Başkanın gelişi işe düzenin geleceğini düşünenlerse yanılıyorlar. Yeni Başkanın gelişi ile bütün ülkeye yayılan fikir DISCIPLINE AVANT TOUT: Her şeyden önce disiplin. Bütün insanlar bunu kabullenmiş gibi gözükselerde bu düşünce doğrultusunda davranmazlar. Romanda herkes kendi çıkarlarını düşünmektedir ve çıkarları söz konusu olduğunda hiçbir ahlaki değeri göz önünde bulundurmazlar.
Salim, tıpkı Afrika'nın kendisi gibi arada kalmıştır. Aslında hiçbir yere tam olarak ait değildir. Hatta diğer Afrikalıların geri kalanı gibi, hayattaki amaçlarını da bilmemektedir. Afrika'nın içinde bulunduğu karmaşanın Salim'in zihnini de etkilediği söylenebilir.
“Hayır, bu savaşta ben tarafsızdım. Her iki taraftan da korkuyordum. Ordunun kontrolden çıkmasını görmek istemiyordum. Ve bölgemizdeki insanlara sempati duymama rağmen, kasabanın yeniden yıkıldığını görmek de istemiyordum. Kimsenin kazanmasını istemiyordum; eski dengenin korunmasını istiyordum.”
Bu da Salim'in bilinçli olarak arada kalmak istediği anlamına gelir. Onun bu arada kalmışlığı ve yaşadığı yalnızlık, onu Afrika'da kaybolmuş bir birey hâline getirir. Romanın sonunda ise bu durumun tamamen farkına varır ve kendisini kaybolmuş hissettiren bu toprakları terk eder.
A Passage to India (Hindistan’a Bir Geçit ,1924), Edward Morgan Forster tarafından yazılmış olup, bugüne kadar çok farklı bakış açılarından incelenmiştir. Siyaset, sömürgecilik, emperyalizm ve oryantalizm, romanın başlıca inceleme konularıdır. Oryantalizm düşüncesi ve ötekileştirme, roman boyunca kolaylıkla görülebilir; çünkü İngilizler, Hintliler için orada bulunmaları gerektiğine inanırlar. Hintlilere iyilik yaptıklarını düşünürken, aslında onları kendi ülkelerinde "öteki" hâline getirirler.
Bilindiği gibi, romanda ötekileştirme ya da oryantalizm düşüncesi kolaylıkla görülebilir. Ancak öte yandan, Dr. Aziz'in, Mrs. Moore, Adela Quested ve Cyril Fielding ile tanıştığında İngilizlere yönelik önyargılarının üstesinden geldiği de görülmektedir. Bunun sonucunda Aziz, bir bakıma İngilizler ile Hintliler arasında bir köprü hâline gelir. Köprüden kastettiğim şudur: Aziz, İngilizlerle etkileşim kurmayı başaran tek Hintlidir; bu sayede diğer Hintliler de İngilizler hakkında bir şeyler öğrenebilmektedir.
Romanı okuyan biri, İngilizlerin ve Hintlilerin birbirlerine yönelik kalıplaşmış yargılarıyla (stereotipleriyle) birçok kez kolaylıkla karşılaşabilir. İnsanlar birbirleri hakkında çok fazla önyargıya sahiptir; çünkü birbirlerini tanıma fırsatı hiç bulamazlar. Bu iki millet arasında bir iletişim yoktur. İngilizler, Hintlileri görmezden gelerek burada kendi küçük topluluklarını oluştururlar.
Daha ikinci bölümde Hamidullah arkadaşlarına şöyle söyler:
“…Hepsi zamanla tamamen aynı olur; ne daha kötü ne de daha iyi. Turton olsun Burton olsun, herhangi bir İngiliz'e iki yıl veririm... Ve herhangi bir İngiliz kadınına altı ay veririm. Hepsi tamamen aynıdır.”
Hindistan'a gelen bütün İngilizler, Hintlileri tanımaya çalışmadan kendi toplumları içinde yaşamaktadırlar.
Mrs. Moore ve Adela Quested, romanın iki önemli karakteridir. Onların Hindistan'a gelişiyle birlikte, Dr. Aziz ile kurdukları etkileşim sayesinde Hintliler, bütün İngilizlerin aynı olmadığını görürler.
Aziz, evde Callendar'ı bulamayınca camiye gider. Daha sonra Mrs. Moore camiye girer ve bu, onların ilk karşılaşması olur. Aziz onu görünce, Mrs. Moore'un camiye ayakkabılarıyla girdiğini düşündüğü için birden öfkelenir:
"Hanımefendi, burası bir camidir. Burada bulunmaya hiç hakkınız yok; ayakkabılarınızı çıkarmış olmalıydınız. Burası Müslümanlar için kutsal bir yerdir."
"Onları çıkardım."
Mrs. Moore ayrıca, "Tanrı burada." der. Onun bu ifadesi, diğer kültürlere ve dinlere saygı duyduğunu göstermektedir. Bunun da Aziz'in ona karşı sempati duymasına neden olduğu söylenebilir. Bu, onların dostluğunun başlangıcıdır.
2 roman da sömürgeciliğin etkilerini açıkça göstermektedir. A Passage to India sömürgeciliğin işleyişini gösterirken, A Bend in the River sömürgecilikten sonra geride kalan toplumsal ve siyasal yıkımı gösterir. Her iki romanda da karakterler ait olabilecekleri bir yer ararlar ancak bunu bulamazlar. İkisi de okumaya değer güzel eserlerdir. Hindistan’a Bir Geçit romanının 1984 yılı yapımı bir filmi mevcut. İzlemenizi tavsiye ederim.
Henüz izlemedim, kriteryayı hazırlarken fark ettim ki A Bend in the River romanının da 2020 yapımı bir filmi varmış fakat filmin romanla bir alakası yok gibi. Sadece isim benzerliği.