Yorumuma başlamadan önce Edebiyat sever çok okur olarak sadece “düşüncelerimi” yazacağımı belirmek isterim. Psikolog değilim, böyle bir eğitimim yok. Önceden uyarımı yapmış olarak yazıma başlıyorum :)
Adını William Shakespeare’in Othello (1603) oyunundan alan Othello Sendromu ile başlayayım. Othello Venedik’te başarılı bir generaldir. Desdemona ile birbirlerini severek evlenmişlerdir ve Othello eşine büyük bir bağlılık duyar fakat en zayıf noktası insanlara hemen inanmasıdır. Yardımcısı Iago onu sürekli eşi Desdemona’ya karşı olumsuz bir şekilde dolduruşa getirmektedir. Olay öyle bir hal alır ki Othello kendisini aldattığına dair hiçbir kanıt olmamasına rağmen buna kesin olarak inanır. Sonuç olarak hiçbir suçu olmayan eşini aşırı kıskançlıktan öldürür. Bilmeyenler az çok konuyu anlamışsınızdır. Othello Sendromu ve narsisizm, ilişkilerde ciddi sorunlara yol açabilen iki farklı psikolojik durumdur. Psikolojide Othello Sendromu, "sanrısal kıskançlık" olarak da bilinir. Her ikisi de insan ilişkilerinde sıkıntılı bir durumdur. Narsisizm (Narsisistik Kişilik Bozukluğu) ise kişinin kendisini aşırı önemli görmesi, dünyanın bir nevi kendisi için döndüğünü sanması, kendisine karşı sürekli hayranlık beklemesi, sürekli övülmek istemesi ve bir de başkalarının duygularına karşı yeterince empati gösterememesiyle karakterizedir.
Açıkçası bir insan sevdiği insanı kıskandıracak herhangi bir eylemden uzak durmalı kesinlikle. Hayatında biri varsa bir başkasıyla ondan habersiz başbaşa kahve içmek bile çok anlamsız. Bu minik bi örnek tabii, çok değişik insanlar var: İlişkilerini kıskandırmak ve kıskanmak üzerine kuranlar. Asla normal olduklarını düşünmüyorum. Toksit, saçma sapan, anlamsız bir durum yaşıyorlar. Fakat bir insan herhangi kıskandıracak veya rahatsız edecek herhangi bir eylemde bulunmasa bile Othello Sendorumuna maruz kalabilir. Sürekli sorgulanma, telefonlarının kontrol edilmesi, sosyal medya hesaplarının incelemesi, takip edilme veya kısıtlanma gibi davranışlar yaşayabilir. Kadınların bazılarının bu ilk başlarda baya baya hoşlarına gidiyor. “Beni çok seviyor” gibi algılayabiliyor bu olayı durumun ciddiyetinin farkına varmadan çünkü maalesef sendromun sonuçlarından biri de şiddet oluyor. Bu nedenle bu durumu romantize etmektense - eğer bu kişi ile hayatına devam etmeye gerçekten kararlıyla insanlar - karşısındaki sendromun olduğu kişiler için erken tanı ve profesyonel destek oldukça önemlidir. Ya arkanıza bakmadan kaçacaksınız ya da tedavi olunması gerektiği gerçeğini görmezden gelmeyeceksiniz çünkü ortada herhangi bir kanıt olmaması bu sendroma sahip olan insanların fikirlerini değiştirmez. Bu sendroma sahip insan şöyle düşünür: “Ben Sana Güvenmiyorum, Çevrendekilere Hiç Güvenmiyorum.”
Günlük hayatta hepimiz zaman zaman narsistik özellikler gösterebiliriz fakat aşırı olması hem kişinin insan ilişkilerini hem de yaşamını olumsuz etkiler. Çünkü ya insanlar o kişiyi ciddiye almaz eğlenirler ya da yok sayarlar. Her iki durumda da sıkıntılı bir durumdur. Ancak güç ve para sahibi narsistlere maruz kalmak çok başka bir şey. İşte bu durum gerçekten asıl sizin hayatınızı perişan eder. Böyle birinin patronunuz olduğunu düşünün. Ondan başka değerli ve üstün kimse yoktur. Ne yapsan da beğendiremezsin kendini. Bu da sürekli yetersiz ve mutsuz hissetmenize neden olur. İşte bu durumda sorunun sizde olmadığının hızlı bir şekilde farkına varıp kendinizi biraz seviyor ve saygı duyuyorsanız o ortamdan uzaklaşmanız lazım.
Othello Sendromunun En Belirgin Özellikleri
Kanıt olmaksızın partnerin sadakatsiz olduğuna inanma.
Sürekli kıskançlık ve şüphe duyma.
Partneri sık sık sorgulama.
Telefon, mesaj, e-posta ve sosyal medya hesaplarını kontrol etme.
Partneri takip etme veya gözetleme.
Partnerin günlük aktivitelerini kontrol etmeye çalışma.
Masum davranışları aldatma kanıtı olarak yorumlama.
Güvence verilmesine rağmen şüphelerin devam etmesi.
Kontrol edici ve kısıtlayıcı davranışlar sergileme.
Öfke, saldırganlık veya şiddet davranışları gösterme riski.
Narsisistik Kişilik Bozukluğunun En Belirgin Özellikleri
Kendini aşırı önemli görme.
Sürekli hayranlık ve takdir bekleme.
Özel muamele görme hakkı olduğuna inanma.
Empati eksikliği.
Başkalarını kendi çıkarları için kullanma.
Eleştiriye karşı aşırı hassas olma.
Kendini diğer insanlardan üstün görme.
Başkalarını kıskanma veya başkalarının kendisini kıskandığına inanma.
Kibirli ve küçümseyici davranışlar sergileme.
Başarı, güç, güzellik veya mükemmellik fantezileriyle meşgul olma.
Kaynaklar:
Cleveland Clinic. Othello Syndrome (Delusional Jealousy). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/othello-syndrome
National Center for Biotechnology Information. Othello Syndrome: Delusional Jealousy. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/
StatPearls. Delusional Disorder. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539855
American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., Text Revision; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
Mayo Clinic. Narcissistic personality disorder – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/narcissistic-personality-disorder/symptoms-causes/syc-20366662
Ünlülerin yüzlerce, binlerce ve milyonlarca hayranlarının olması, sürekli göz önünde olmaları, hayatlarının her anlarının takibi, her an ilgi odağı olabilme durumları dolayısıyla narsisistik özellikler göstermelerini çok anormal bulmuyorum. Fakat bazıları gerçekten aşırılığın kitabını yazmış durumda. Öncelikle katıldıklarım olmakla beraber yazacağım ünlüleri ben tespit etmedim Psikologlar, biyografi yazarları, gazeteciler ve akademisyenler tarafından narsisistik özellikler sergilediği sıkça tartışılan veya bu konuda analizlere konu olan bazı ünlüler vardır. Onlardan bazıları:
Donald Trump: Büyüklenmeci söylemler, sürekli hayranlık beklentisi ve empati eksikliği iddiaları vardır. Dünya Trump’ın etrafında dönüyor, insanlara hakaret etmekten de hiç çekinmiyor. O yüzden de listenin başında geliyor.
Elon Musk: Liderlik tarzı, sosyal medya kullanımı ve kamuoyu açıklamaları nedeniyle narsisistik liderlik tartışmalarında örnek gösterilir.
Kanye West: Geçmişte röportajlarında narsisizm hakkında konuşmuş, bu yüzden listede. Ayrıca kendisinin Bipolar rahatsızlığı olduğu da biliniyor.
Steve Jobs: Çalışanlarla ilişkileri ve yönetim tarzı nedeniyle bu listede yer almaktadır. 2011 yılında hayatını kaybetti.
Cristiano Ronaldo: Aşırı özgüveni nedeniyle zaman zaman narsisizm tartışmalarına konu olmuştur. Fakat Ronaldo aşırı özgüvenli olmasın da kim olsun yani. Son derece disiplinli, çalışkan ve özverili bir sporcu.
Simon Cowell: Yarışmacılara karşı acımasız veya sert eleştirilerde bulunması ve başarısını sık sık ön plana çıkarması sebebiyle listede yer almaktadır.
Gordon Ramsay: Otoriter ve kontrolcü liderlik tarzı ve mükemmeliyetçi yaklaşımı yanı sıra kendine ve mesleki başarısına duyduğu yüksek güvenden dolayı listemizde yer almaktadır.
Diğer ünlüler:
Kim Kardashian
Madonna
Charlie Sheen
Conor McGregor
Floyd Mayweather Jr.
Mariah Carey
Naomi Campbell
Azealia Banks
Tom Cruise
Piers Morgan
Andrew Tate
Paris Hilton
Miley Cyrus
Freud der ki : "Narsistik kişilik yapısı, gücünü kendi benliğinden değil başkalarının gözünde gördüğü hayranlık dolu bakışlardan alır. Sanılanın aksine narsist kişi kendini seven değil kendinden nefret edendir." Tabii bu bir yorum. Bu kadar iddialı bir cümle kuramam ben. Kendinden mi yoksa toplumdaki diğer insanlardan mı nefret ediyor diye sorulsa işte ona her ikisi de diyebilirim.
Öte yandan narsistlerin en sık kullandığı cümleler şöyledir. Arada sizler de bu cümleleri kuruyor olabilirsiniz ama bazıları gerçekten çok toksik bırakın duymayı okuyunca bi rahatsız oldum.
En sık rastlanan örnekler şunlardır:
"Sen çok abartıyorsun."
"Sorun bende değil, sende."
"Ben olmasam hiçbir şey yapamazdın."
"Herkes beni kıskanıyor."
"Bana hak ettiğim değeri vermiyorsun."
"Beni buna sen mecbur bıraktın."
"Ben her şeyi senin iyiliğin için yapıyorum."
"Beni eleştiremezsin."
"Ben özür dileyecek bir şey yapmadım."
"Ben her zaman haklı çıkarım."
"Kimse benim seviyemde değil."
"Bana karşı herkes birleşmiş."
"Bensiz ne yapacağını görelim."
"Sen beni kaybettiğinde anlarsın."
"Bütün olanların tek sebebi sensin."
"Eğer beni gerçekten sevseydin, bunu yapardın."
Sorumluluğu hiç ama hiç üzerine almaz. Eleştiriyi zaten kabul etmez. Sen onu nasıl eleştirebileceğini düşünüyorsun ki zaten. O tam bi kusursuz ve hatasız. Bi kusur ve hata varsa sendedir :) O üstün ırk, kanı mavi akıyor. Seni küçümsemesi ve duygularına önem vermemesi gayet olağan bir şey.
Kocasını kendisini aldatmadığından emin olmak için yalan makinesi testlerine girmeye zorladığı için "Birleşik Krallık'ın en kıskanç eşi" olarak anılan Debbi Wood bu rahatsızlıktan muzdarip. Leicestershire'da yaşayan 43 yaşındaki Wood, Channel 5'te yayımlanan 87 Stone: Fat Chance Of Work programına katılarak yaşadığı bu rahatsızlıktan bahsetti. Rahatsızlığı nedeniyle eşi Steven'ın e-postalarını, telefonunu ve banka hesap dökümlerini sürekli kontrol ediyor, hatta ekranda gördüğü bir kadından etkilenebileceği düşüncesiyle televizyon izlemesini bile yasaklıyordu. Neyse ki çift, bir yıl sonra yeniden This Morning’e çıktığında yalan makinesi testlerinin artık sadece “arada bir” yapıldığını söyledi.
Böyle bir başlık açınca sırf meraktan bi bakayım dedim. Şöyle bir şey buldum: Türkiye'de yapılan toplum temelli bir çalışmada, tüm kişilik bozukluklarının toplam görülme sıklığı yaklaşık %20 olarak bulunmuştur. Bu çalışma NKB'yi tek başına raporlamamış, tüm kişilik bozukluklarını incelemiştir. Kaynak: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23396288/
Küçümsenecek bir oran değil gerçekten de. Fakat şu meşhur psikiyatr sözünü duymuşsunuzdur bir yerlerde: “Bize hiçbir zaman gerçek hastalar gelmez. Gerçek hastaların hasta ettikleri gelir.”
Adını William Shakespeare’in Othello (1603) oyunundan alan Othello Sendromu ile başlayayım. Othello Venedik’te başarılı bir generaldir. Desdemona ile birbirlerini severek evlenmişlerdir ve Othello eşine büyük bir bağlılık duyar fakat en zayıf noktası insanlara hemen inanmasıdır. Yardımcısı Iago onu sürekli eşi Desdemona’ya karşı olumsuz bir şekilde dolduruşa getirmektedir. Olay öyle bir hal alır ki Othello kendisini aldattığına dair hiçbir kanıt olmamasına rağmen buna kesin olarak inanır. Sonuç olarak hiçbir suçu olmayan eşini aşırı kıskançlıktan öldürür. Bilmeyenler az çok konuyu anlamışsınızdır. Othello Sendromu ve narsisizm, ilişkilerde ciddi sorunlara yol açabilen iki farklı psikolojik durumdur. Psikolojide Othello Sendromu, "sanrısal kıskançlık" olarak da bilinir. Her ikisi de insan ilişkilerinde sıkıntılı bir durumdur. Narsisizm (Narsisistik Kişilik Bozukluğu) ise kişinin kendisini aşırı önemli görmesi, dünyanın bir nevi kendisi için döndüğünü sanması, kendisine karşı sürekli hayranlık beklemesi, sürekli övülmek istemesi ve bir de başkalarının duygularına karşı yeterince empati gösterememesiyle karakterizedir.
Açıkçası bir insan sevdiği insanı kıskandıracak herhangi bir eylemden uzak durmalı kesinlikle. Hayatında biri varsa bir başkasıyla ondan habersiz başbaşa kahve içmek bile çok anlamsız. Bu minik bi örnek tabii, çok değişik insanlar var: İlişkilerini kıskandırmak ve kıskanmak üzerine kuranlar. Asla normal olduklarını düşünmüyorum. Toksit, saçma sapan, anlamsız bir durum yaşıyorlar. Fakat bir insan herhangi kıskandıracak veya rahatsız edecek herhangi bir eylemde bulunmasa bile Othello Sendorumuna maruz kalabilir. Sürekli sorgulanma, telefonlarının kontrol edilmesi, sosyal medya hesaplarının incelemesi, takip edilme veya kısıtlanma gibi davranışlar yaşayabilir. Kadınların bazılarının bu ilk başlarda baya baya hoşlarına gidiyor. “Beni çok seviyor” gibi algılayabiliyor bu olayı durumun ciddiyetinin farkına varmadan çünkü maalesef sendromun sonuçlarından biri de şiddet oluyor. Bu nedenle bu durumu romantize etmektense - eğer bu kişi ile hayatına devam etmeye gerçekten kararlıyla insanlar - karşısındaki sendromun olduğu kişiler için erken tanı ve profesyonel destek oldukça önemlidir. Ya arkanıza bakmadan kaçacaksınız ya da tedavi olunması gerektiği gerçeğini görmezden gelmeyeceksiniz çünkü ortada herhangi bir kanıt olmaması bu sendroma sahip olan insanların fikirlerini değiştirmez. Bu sendroma sahip insan şöyle düşünür: “Ben Sana Güvenmiyorum, Çevrendekilere Hiç Güvenmiyorum.”
Günlük hayatta hepimiz zaman zaman narsistik özellikler gösterebiliriz fakat aşırı olması hem kişinin insan ilişkilerini hem de yaşamını olumsuz etkiler. Çünkü ya insanlar o kişiyi ciddiye almaz eğlenirler ya da yok sayarlar. Her iki durumda da sıkıntılı bir durumdur. Ancak güç ve para sahibi narsistlere maruz kalmak çok başka bir şey. İşte bu durum gerçekten asıl sizin hayatınızı perişan eder. Böyle birinin patronunuz olduğunu düşünün. Ondan başka değerli ve üstün kimse yoktur. Ne yapsan da beğendiremezsin kendini. Bu da sürekli yetersiz ve mutsuz hissetmenize neden olur. İşte bu durumda sorunun sizde olmadığının hızlı bir şekilde farkına varıp kendinizi biraz seviyor ve saygı duyuyorsanız o ortamdan uzaklaşmanız lazım.
Othello Sendromunun En Belirgin Özellikleri
Kanıt olmaksızın partnerin sadakatsiz olduğuna inanma.
Sürekli kıskançlık ve şüphe duyma.
Partneri sık sık sorgulama.
Telefon, mesaj, e-posta ve sosyal medya hesaplarını kontrol etme.
Partneri takip etme veya gözetleme.
Partnerin günlük aktivitelerini kontrol etmeye çalışma.
Masum davranışları aldatma kanıtı olarak yorumlama.
Güvence verilmesine rağmen şüphelerin devam etmesi.
Kontrol edici ve kısıtlayıcı davranışlar sergileme.
Öfke, saldırganlık veya şiddet davranışları gösterme riski.
Narsisistik Kişilik Bozukluğunun En Belirgin Özellikleri
Kendini aşırı önemli görme.
Sürekli hayranlık ve takdir bekleme.
Özel muamele görme hakkı olduğuna inanma.
Empati eksikliği.
Başkalarını kendi çıkarları için kullanma.
Eleştiriye karşı aşırı hassas olma.
Kendini diğer insanlardan üstün görme.
Başkalarını kıskanma veya başkalarının kendisini kıskandığına inanma.
Kibirli ve küçümseyici davranışlar sergileme.
Başarı, güç, güzellik veya mükemmellik fantezileriyle meşgul olma.
Kaynaklar:
Cleveland Clinic. Othello Syndrome (Delusional Jealousy). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/othello-syndrome
National Center for Biotechnology Information. Othello Syndrome: Delusional Jealousy. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/
StatPearls. Delusional Disorder. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539855
American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., Text Revision; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
Mayo Clinic. Narcissistic personality disorder – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/narcissistic-personality-disorder/symptoms-causes/syc-20366662
Donald Trump: Büyüklenmeci söylemler, sürekli hayranlık beklentisi ve empati eksikliği iddiaları vardır. Dünya Trump’ın etrafında dönüyor, insanlara hakaret etmekten de hiç çekinmiyor. O yüzden de listenin başında geliyor.
Elon Musk: Liderlik tarzı, sosyal medya kullanımı ve kamuoyu açıklamaları nedeniyle narsisistik liderlik tartışmalarında örnek gösterilir.
Kanye West: Geçmişte röportajlarında narsisizm hakkında konuşmuş, bu yüzden listede. Ayrıca kendisinin Bipolar rahatsızlığı olduğu da biliniyor.
Steve Jobs: Çalışanlarla ilişkileri ve yönetim tarzı nedeniyle bu listede yer almaktadır. 2011 yılında hayatını kaybetti.
Cristiano Ronaldo: Aşırı özgüveni nedeniyle zaman zaman narsisizm tartışmalarına konu olmuştur. Fakat Ronaldo aşırı özgüvenli olmasın da kim olsun yani. Son derece disiplinli, çalışkan ve özverili bir sporcu.
Simon Cowell: Yarışmacılara karşı acımasız veya sert eleştirilerde bulunması ve başarısını sık sık ön plana çıkarması sebebiyle listede yer almaktadır.
Gordon Ramsay: Otoriter ve kontrolcü liderlik tarzı ve mükemmeliyetçi yaklaşımı yanı sıra kendine ve mesleki başarısına duyduğu yüksek güvenden dolayı listemizde yer almaktadır.
Diğer ünlüler:
Kim Kardashian
Madonna
Charlie Sheen
Conor McGregor
Floyd Mayweather Jr.
Mariah Carey
Naomi Campbell
Azealia Banks
Tom Cruise
Piers Morgan
Andrew Tate
Paris Hilton
Miley Cyrus
Öte yandan narsistlerin en sık kullandığı cümleler şöyledir. Arada sizler de bu cümleleri kuruyor olabilirsiniz ama bazıları gerçekten çok toksik bırakın duymayı okuyunca bi rahatsız oldum.
En sık rastlanan örnekler şunlardır:
"Sen çok abartıyorsun."
"Sorun bende değil, sende."
"Ben olmasam hiçbir şey yapamazdın."
"Herkes beni kıskanıyor."
"Bana hak ettiğim değeri vermiyorsun."
"Beni buna sen mecbur bıraktın."
"Ben her şeyi senin iyiliğin için yapıyorum."
"Beni eleştiremezsin."
"Ben özür dileyecek bir şey yapmadım."
"Ben her zaman haklı çıkarım."
"Kimse benim seviyemde değil."
"Bana karşı herkes birleşmiş."
"Bensiz ne yapacağını görelim."
"Sen beni kaybettiğinde anlarsın."
"Bütün olanların tek sebebi sensin."
"Eğer beni gerçekten sevseydin, bunu yapardın."
Sorumluluğu hiç ama hiç üzerine almaz. Eleştiriyi zaten kabul etmez. Sen onu nasıl eleştirebileceğini düşünüyorsun ki zaten. O tam bi kusursuz ve hatasız. Bi kusur ve hata varsa sendedir :) O üstün ırk, kanı mavi akıyor. Seni küçümsemesi ve duygularına önem vermemesi gayet olağan bir şey.
Kocasını kendisini aldatmadığından emin olmak için yalan makinesi testlerine girmeye zorladığı için "Birleşik Krallık'ın en kıskanç eşi" olarak anılan Debbi Wood bu rahatsızlıktan muzdarip. Leicestershire'da yaşayan 43 yaşındaki Wood, Channel 5'te yayımlanan 87 Stone: Fat Chance Of Work programına katılarak yaşadığı bu rahatsızlıktan bahsetti. Rahatsızlığı nedeniyle eşi Steven'ın e-postalarını, telefonunu ve banka hesap dökümlerini sürekli kontrol ediyor, hatta ekranda gördüğü bir kadından etkilenebileceği düşüncesiyle televizyon izlemesini bile yasaklıyordu. Neyse ki çift, bir yıl sonra yeniden This Morning’e çıktığında yalan makinesi testlerinin artık sadece “arada bir” yapıldığını söyledi.
Daha fazla merak edenler için:
Küçümsenecek bir oran değil gerçekten de. Fakat şu meşhur psikiyatr sözünü duymuşsunuzdur bir yerlerde: “Bize hiçbir zaman gerçek hastalar gelmez. Gerçek hastaların hasta ettikleri gelir.”