İkisi de çok çarpıcı ve etkileyici oyunlardır. Hem okuyun, hem izleyin. Filmleri de mevcut.
Edward Albee’nin Who’s Afraid of Virginia Woolf adlı oyununda okuyucular karakterlerin meslekleri ve yaşları hakkında bilgi sahibidir. Ancak bu oyunlar absürt tiyatroya ait oldukları için okuyucular yalnızca o anda gerçekleşen olayları takip ederler. Oyunlar boyunca görülebileceği gibi, karakterler arasında iletişim problemlerine yol açan pek çok tekrar bulunmaktadır. Oyunlardaki parçalanmış dil, karakterleri okuyuculara gülünç gösterir ki bu da yazarın amaçlarından biridir. Oyun yazarları bu bozuk dili bilinçli olarak kullanırlar.
Kolaylıkla görülebileceği üzere, Who’s Afraid of Virginia Woolf oyununda George, Nick ile konuşurken onun işi hakkında söylediklerini dinlemek istemez. George bunun yerine hoşlanmadığı işlerden bahseder; bu durum temelde karakterler arasındaki iletişim eksikliğini gösterir. The American Dream oyununda ise çok sayıda bozuk dil kullanımına rastlanır. Özellikle Daddy’nin anlama problemi varmış gibi görünür; sürekli cümleleri tekrar eder ve konuştukları şeyleri unutur. Bu nedenle oyunda pek çok tekrar bulunmaktadır.
Mekân da oyunda önemli bir unsurdur. Oyunlarda mekân tasvirleri çok fazla değildir. Realist oyunlardaki gibi okuyucular mekân hakkında ayrıntılı bilgi edinemezler. Örneğin mobilyalar, odaların betimlenmesi gibi ayrıntılar verilmez. Oyunlarda asıl önemli unsur karakterizasyondur. Görüldüğü gibi her şey oldukça minimaldir. Oyunlardaki karakter sayısı da oldukça azdır. The American Dream oyununda, Mrs. Barker dışında hiçbir karakterin gerçek adı bile yoktur. Diğer tüm karakterler Mommy, Daddy, Grandma ve Youngman olarak adlandırılır.
Who’s Afraid of Virginia Woolf temelde evlilik kurumunu eleştiriyor gibi görünen bir oyundur. George ve Martha sürekli birbirlerine hakaret ederler. Karı-kocadan çok düşman gibidirler. Birbirlerine karşı saygıları yokmuş gibi görünür. İnsanların gözünde birbirlerinin itibarını düşürmeye çalışırlar. Nick ve Honey evlerine geldiğinde bile birbirlerine hakaret etmeyi sürdürürler. Martha, kocasına onu kusturduğunu söyler; George ise Martha’nın alkolik olduğunu söyleyerek ona hakaret eder. Oyun boyunca birbirlerine yönelttikleri hakaretler, sanki birbirlerinden nefret ediyorlarmış izlenimi yaratır. Evliliğin önemini önemsemedikleri açıkça görülür; çünkü Martha’nın Nick ile bir ilişkisi vardır ve George buna izin verir.
Henrik Ibsen’in Bebek Evi oyunundaki Nora Helmer kocasından habersiz bir iş çevirmiştir, bu da o zamanların ölümcül bir suçudur. Maddi durumları kötü ve kocası Torvald kötü bir hastalığa yakalanmıştır. İyileşmesi için güneye gitmeleri gerekir. Nora'da kanunsuz yollardan kocasının hayatını kurtarmak için borç alır. (Krogstad) ama kocasına yalan söyler; paranın babasından geldiğini söyler.
-Evlilikleri dışarıdan sorunsuz mutlu gözükse de içinde yalana dayalı ve nora açısından sıkıntılı bir evliliktir.
-Nora’nın bu yalanını Torvald, Krogstad’ın mektubuyla öğrenir. Gösterdiği tepki Nora’yı hayal kırıklığına uğratır. Torvald karısının yapmış olduğu fedakârlığı hiç önemsemeden kendi ününü ve toplumun söyleyeceği sözleri önemser. Ona çok kötü davranıp sürekli bağırıp çağırır. Bu yüzden nora için bir sürü kötü laf söyler: hypocrite, criminal. Çocukları için ise "i dare not trust them to you" der.
-Krogstad’dan ikinci bir mektup geldiğinde ise tamamen döner ve Nora’yı affettiğini tekrarlayıp durur. Hatta hala ona çocuk gibi konuşup “helples darling” gibi laflar söyler. Nora ise Torvald’a konuşmaları gerektiğini söyler. Şimdiye kadar hiç ciddi bir konuşma yapmadıklarını farkına varan nora bunu kocasına söyler, bu Nora’nın aydınlanmasıdır. Nora her şeyin farkına varır. Daha önce babasının evlendikten sonra ise kocasının oyuncağı olduğunu söyler. Nora oyunun sonunda evini terk eder çünkü tamamen hayal kırıklığına uğramıştır. Bir mucize bekler fakat gerçekleşmez. Bunu torvald’a da söyler. Torvald'dan beklediği tepkinin "publish the thib to the whole world." olduğunu söyler fakat bu gerçekleşmez. Nora her şeyi inkar ederek evini terk eder: din, ahlak, ve erkek egemen toplum.
Önemli semboller:
• En başında Doll’un sembolik bir anlamı vardır. Doll Nora’yı, evi ise, sanki kocasıyla beraber karı koca oyunu oynuyorlarmış gibi çocuk oyununu sembol eder. has a symbolic meaning.
• Kış: oyunun ironik sembolüdür. Kış aslında bir araya gelmektir ama bir yandan da ölümü sembol eder. oyunda hem duygusal bir ölüm ve bir evliliğin ölüşü vardır. Fakat ayrıca nora’nın kendisini keşfetmesi için yeniden doğuşu vardır.
• Christmas tree: ağaç hayattır ama onların ilişkileri çürüyor. Ayrıca oyunun halini sembol ediyor.
• Italy – nora’nın hayatındaki yanlış imajı sembol ediyor.
• Doctor’s black card: ölüm
• Black hat and black cross: yine ölüm.
• Nora’nın parti elbisesi: Nora bu elbiseyi Torvald istediği için giyiyor. Yani Nora kitapta sadece Torvald için çekiciliği, güzelliği simgeliyor. Zeka açısından önemli değil.
• Little squirrel/skylark/songbird: Kuşlar kafeslerde yaşar, Nora’da Torvald’ın evinde onun kuralları ve egemenliği altında kafeste gibi yaşıyor. Ayrıca Nora’ya çocuk gibi davranmasını sembol ediyor.
• Light: act 2: maid enters with lamp, puts it down on the table, and goes out, veya yanan mumlar, ayrıca act 3 nora’nın doktor rank’e kibrik tutması nora’nın aydınlanmasını simgeliyor.
• Macaroons – Nora’nın kocasını aldatmasını (ondan habersiz para alması durumunu) sembol ediyor.
• New year's day: normal ve geleneksel olarak yeni bir başlangıcı simgeler. Nora’nın yeni bir hayata başlaması.
• Letter box and letter: Nora’nın kötü sonu için bir tuzak olmasını sembol ediyor.
Bebek Evi'nde Nora karakteri düştüğü maddi çıkmazdan ötürü ciddi bir fedakarlık yapıp borca bulaşmıştır. Bundan dolayı eşinden anlayış ve destek beklemiştir. Maalesef umduğunu bulamayınca hayal kırıklığı yaşamış ve dışarıdan kusursuz görünen evliliğinin aslında sahte olduğunu acı bir şekilde anlamıştır. O yüzden Nora karakterine çok üzülürüm. Bazen ağzınla kuş da tutsan karşı tarafa yaranamazsın ve evliliğinde gerçek huzuru bulamazsın. Karşılıklı sevgi, saygı ve anlayış olmayınca tek tarafın çabası evliliği kurtarmaya yetmiyor maalesef.
Kim Korkar Virginia Woolf'ta ise soruda bahsedildiği gibi inanılmaz bir toksik ilişki söz konusu. Buna oyunun özeti diyebiliriz. Oyundaki evli çiftimizin birbirine ne saygısı ne sevgisi ne de tahammülü kalmıştır. Birbirlerini her defasında iğnelemeye başlamış hatta hakarete varacak sözler birbirlerine sarf etmişlerdir. Evlilik birliğinin bırakın bitmesini resmen çürümesini betimlemişlerdir.
İki oyun arasında Bebek Evi'ni tercih ederim. Çünkü bir tarafta yakan yıkan, ortalığı karıştıran, evliliğini kafasında bitirmiş Martha gibi bir kadın profili var bir tarafta da yapıcı, işleri yoluna sokmaya çalışan, çabalayan bir Nora var. Nora, oyunun sonunda aldığı radikal kararla şaşırtmış ama birçoğumuzun da takdirini kazanmıştır. Bebek Evi finaliyle her zaman hafızalarda kalacak bir oyundur.
Kim Korkar Virginia Woolf’dan adlı eser için daha detaylı bir yazım:
Edward Albee, Amerikan Absürd tiyatro tarihinin önemli oyun yazarlarından biridir. Albee’nin karakterleri oyundan oyuna değişiklik gösterir. Başlıca ele aldığı konular yenilgiler, umutlar, ikilemler ve toplumun değerleridir. Albee’nin tiyatrosu Amerika’daki insan ilişkilerinin bir yansımasını sunar. Bunu yaparken aynı zamanda toplumsal kurumları da eleştirir. Who's Afraid of Virginia Woolf? (1962), temel olarak evlilik kurumunu ve aile ilişkilerini hedef alan bir oyundur; çünkü oyundaki evlilikler ikiyüzlülükle ilişkilendirilir ve ilişkilerin her ikisi de bozulmuştur. Oyunun film uyarlaması (1966) tamamen aynı hikâyeyi anlatmaktadır ve bu çalışmanın amacı, oyundaki çiftlerin işlevsiz evliliklerini filmin uyarlaması üzerinden açıklamaktır.
Who's Afraid of Virginia Woolf, bir partiden sonra bir araya gelen mutsuz iki çiftin hikâyesini anlatır. Çok geçmeden birbirlerini umutsuzca yok etmeye çalışırlar. Filmin sonunda her iki evliliğin de derin kusurları ortaya çıkar. Film nihayetinde sevgi ile nefret arasındaki çizginin ne kadar ince olduğunu gösterir. George ve Martha 23 yıllık evli bir çift olarak sürekli birbirlerine hakaret ederler. Edward Albee hiçbir zaman doğrulamış olmasa da bu isimlerin bilinçli olarak seçildiğini düşünüyorum. Amerikan tarihinde "ideal kurucu çift" olarak görülen George Washington ve Martha Washington karakterlerimizin isim babası ve anneleri olabilirler. Her neyse, oyundaki bu iki karakter- George ve Martha - karı kocadan çok düşman gibidirler. Birbirlerine saygı duyuyor gibi görünmezler. İnsanların gözünde birbirlerinin onurunu düşürmeye çalışırlar. Nick ve Honey evlerine geldiklerinde de birbirlerine hakaret etmeye devam ederler. Martha, kocasına ondan midesinin bulandığını söyler; George ise Martha’nın bir alkolik olduğunu söyleyerek ona hakaret eder. Oyun boyunca birbirlerine hakaret etmeyi sürdürürler. Ayrıca sadakat, saygı ve şefkat gibi evliliğin gerekliliklerine de önem vermezler; çünkü Martha, Nick ile ilişki yaşamaktadır ve George buna izin verir.
George ve Martha’nın evliliği film boyunca işlendiğinde, Martha ile George’un birbirlerinden nefret ettikleri anlaşılır. Aslında ne kadar çok tartışırlarsa, birbirlerini yok etmeye o kadar çok ant içerler. Bununla birlikte, bu nefreti çelişkiye düşüren şefkat anları da vardır. Kavgaları saldırgan bir güç mücadelesi gibidir. Aralarındaki rekabet yüzünden birbirlerine zarar vermekten başka bir şey yapmazlar. “Evlilik yirmi üç yıldır sürmektedir; ancak acılaşmış bir düşmanlık, soğuk bir kopukluk ve aşağılayıcı, yıpratıcı hakaretlerle doludur” (Harold P. Blum). Bu nedenle George, Nick’e gördüğü her şeye mutlaka inanmaması gerektiğini söyler. George ile Martha’nın bazı tartışmaları göstermeliktir; bazıları tartışmanın verdiği mücadele içindir; bazıları ise gerçekten birbirlerini incitmeyi amaçlar. Ancak Martha’nın, George’un kendisini gerçekten tatmin edebilen tek kişi olduğunu söylemesi, evliliklerinde olumlu yönlerin bulunduğunu ya da en azından bir zamanlar bulunduğunu düşündürmektedir.
Açıkça görülmektedir ki, ne kadar kavga etseler de birbirlerine ihtiyaç duyarlar; en azından onları ayakta tutan yanılsamaları sürdürebilmek için. Aslında elli iki yaşındaki bir tarih profesörünün eşi olan Martha, kendisini New Carthage adlı New England kasabasındaki üniversitenin rektörü olan "Babası" üzerinden tanımlar. Geçmişinde, annesi Martha çocukken öldükten sonra bir manastır okuluna ve genç kızlar kolejine gitmiştir. Burada mavi yakalı bir bahçıvana âşık olmuş ve anlık bir hevesle onunla evlenmiştir. Ancak şaşkın ve saygın babası bu evliliği kısa sürede iptal ettirmiştir; yine de evlilik cinsel olarak tamamlanmıştı ve Martha eve dönerek dul babasının ev sahipliğini yapmanın verdiği güçten keyif almıştır. George’u seçmesinin nedeni, onun tarih bölümünün başına geçecek ve sonunda babasının yerine üniversite başkanı olacak kadar potansiyele sahip olduğuna inanmasıdır. Kocasının kendisi için ne kadar büyük bir hayal kırıklığı olduğunu görmesine izin vermek istemez. Ancak George’un kariyerindeki başarısızlığı yüzünden mutsuz bir insandır. Baxandall Lee, Martha’nın kendi davranışlarını eleştirebildiğini, fakat hoşnutsuz bir ev kadını olmaktan daha fazlası olabileceğine dair gerçekçi bir umut taşıyamadığını yazar. Bununla birlikte, hayatındaki hiçbir şey Martha’yı gerçekten tatmin etmiş gibi görünmez. Hayatının gerçekleriyle yüzleşemediği ve onları halının altına süpürdüğü için George’a hakaret etmeyi benimser ve bunu yaparken aslında onun babası kadar erkek olmadığını ima eder. George’un babası kadar başarılı olmadığına inanır.
George ve Martha yalnızca birbirlerine saldırarak hem kendilerini eğlendirip hem de tiksindirmekle kalmaz, aynı zamanda saf evli çifti de yıkıma uğratmaktan alaycı bir zevk alırlar. Evlilikleri sağlamlık ve sadakat üzerine değil, hayatlarını bir savaş alanına ya da bir ormana dönüştüren ikiyüzlülük üzerine kuruludur. Yaralı hayvanlar gibi kendilerine en yakın olanlara saldırırlar. Psikanalitik kavramların yaygın olduğu bu çağda George ve Martha, tam anlamıyla işlevsiz bir çiftin örneğidir. Ayrıca Martha’nın “Who's afraid of Virginia Woolf?” sorusuna “Ben korkuyorum.” diye cevap vermesi de önemlidir. Martha, tamamen umutsuz ve mutsuz olduğu için intihar etmekten korkmaktadır.
Nick ve Honey de evlilik açısından önemli karakterlerdir. Onlar genç bir çifttir ve yeni Amerikan kuşağını temsil ederler. Nick evliliğine sadık değildir. Her fırsatta karısını aldatmaya çalışır. Buna ek olarak, bu olaydan önce George’a evlilikleriyle ilgili sırlarını anlatır. Honey’nin hamile kaldığı için evlendiklerini söyler. George da kitap projelerinden söz ederken bunu ortaya çıkarır. Oyundaki bütün karakterlerin evliliklerinde sorunlar vardır. Onlar yalnızca toplumun beklentileri nedeniyle hayatlarını sürdürmektedirler. Nick karısıyla onu hamile bıraktığı için evlenmiştir ve evlilikleri sevgiye dayanmamaktadır. Böylece Martha ile George ve Nick ile Honey çiftleri üzerinden bu döngü iki kuşakta da tekrar eder.
Sonuç olarak film, evlilik kurumuna saldırmakta ve daha insancıl düşünceler yerine Amerikan ilerleme anlayışını ve bilimsel iyimserliğini eleştirmektedir. Duyguların ve ilişkilerin anlamını yitirdiği, hayatın rekabet oyunlarından ibaret hâle geldiği; mücadeleci ilişkilerin sahte suçlamalar ve kırıcı ithamlar üzerine kurulduğu, fakat bunların gerçek bir ağırlık taşımadığı Amerikan yaşam tarzını sorgulamaktadır. İlişkiler saygı ve şefkatten yoksundur; çünkü dünya artık bir zamanlar önemli olan bu değerleri önemsememektedir. Oyun, gerilimler, uyumsuzluklar ve bölünmüş sadakatlerle dolu modern yaşam biçimine dikkat çekmeye çalışır. Çağdaş dünyada insan duyguları ve insan etkileşimleri yüzeyseldir. İnsanlar, oyunlar oynayarak ve yalnızca yalnızlıklarını ve umutsuzluklarını pekiştiren hayaller yaratarak birbirlerinden uzaklaşmışlardır.
İkisinin de sadece filmlerini izlemiştim ve çok beğenmiştim. Who is afraid of Virginia Woolf 1966 yapımı siyah beyaz bir filmdir ve başrolde Elizabeth Taylor oynuyor. A Doll's House'da da yine çok bilindik bir oyuncu var: Anthony Hopkins. yılı: 1973. Doğal olarak siyah beyaz değil, renkli bir film. Filmler de yaptığınız yorumlardan anladığıma göre kitaplarla birebir aynı. SPOIL: Mutlu olduğunu sanan Nora evliliğin baskısından ve mutsuzluğundan kendisini kurtarır. Virginia Woolf filminde ise orta yaşlı bir çift, bir gece boyunca genç bir çiftle birlikteyken evliliklerindeki çatışmaları, hayal kırıklıklarını ve gizli gerçekleri acımasızca ortaya döker. İki filmde evlilik teması, evlilikte roller ve kimlik üzerine olan filmlerdir.
Edward Albee’nin Who’s Afraid of Virginia Woolf adlı oyununda okuyucular karakterlerin meslekleri ve yaşları hakkında bilgi sahibidir. Ancak bu oyunlar absürt tiyatroya ait oldukları için okuyucular yalnızca o anda gerçekleşen olayları takip ederler. Oyunlar boyunca görülebileceği gibi, karakterler arasında iletişim problemlerine yol açan pek çok tekrar bulunmaktadır. Oyunlardaki parçalanmış dil, karakterleri okuyuculara gülünç gösterir ki bu da yazarın amaçlarından biridir. Oyun yazarları bu bozuk dili bilinçli olarak kullanırlar.
Kolaylıkla görülebileceği üzere, Who’s Afraid of Virginia Woolf oyununda George, Nick ile konuşurken onun işi hakkında söylediklerini dinlemek istemez. George bunun yerine hoşlanmadığı işlerden bahseder; bu durum temelde karakterler arasındaki iletişim eksikliğini gösterir. The American Dream oyununda ise çok sayıda bozuk dil kullanımına rastlanır. Özellikle Daddy’nin anlama problemi varmış gibi görünür; sürekli cümleleri tekrar eder ve konuştukları şeyleri unutur. Bu nedenle oyunda pek çok tekrar bulunmaktadır.
Mekân da oyunda önemli bir unsurdur. Oyunlarda mekân tasvirleri çok fazla değildir. Realist oyunlardaki gibi okuyucular mekân hakkında ayrıntılı bilgi edinemezler. Örneğin mobilyalar, odaların betimlenmesi gibi ayrıntılar verilmez. Oyunlarda asıl önemli unsur karakterizasyondur. Görüldüğü gibi her şey oldukça minimaldir. Oyunlardaki karakter sayısı da oldukça azdır. The American Dream oyununda, Mrs. Barker dışında hiçbir karakterin gerçek adı bile yoktur. Diğer tüm karakterler Mommy, Daddy, Grandma ve Youngman olarak adlandırılır.
Who’s Afraid of Virginia Woolf temelde evlilik kurumunu eleştiriyor gibi görünen bir oyundur. George ve Martha sürekli birbirlerine hakaret ederler. Karı-kocadan çok düşman gibidirler. Birbirlerine karşı saygıları yokmuş gibi görünür. İnsanların gözünde birbirlerinin itibarını düşürmeye çalışırlar. Nick ve Honey evlerine geldiğinde bile birbirlerine hakaret etmeyi sürdürürler. Martha, kocasına onu kusturduğunu söyler; George ise Martha’nın alkolik olduğunu söyleyerek ona hakaret eder. Oyun boyunca birbirlerine yönelttikleri hakaretler, sanki birbirlerinden nefret ediyorlarmış izlenimi yaratır. Evliliğin önemini önemsemedikleri açıkça görülür; çünkü Martha’nın Nick ile bir ilişkisi vardır ve George buna izin verir.
Henrik Ibsen’in Bebek Evi oyunundaki Nora Helmer kocasından habersiz bir iş çevirmiştir, bu da o zamanların ölümcül bir suçudur. Maddi durumları kötü ve kocası Torvald kötü bir hastalığa yakalanmıştır. İyileşmesi için güneye gitmeleri gerekir. Nora'da kanunsuz yollardan kocasının hayatını kurtarmak için borç alır. (Krogstad) ama kocasına yalan söyler; paranın babasından geldiğini söyler.
-Evlilikleri dışarıdan sorunsuz mutlu gözükse de içinde yalana dayalı ve nora açısından sıkıntılı bir evliliktir.
-Nora’nın bu yalanını Torvald, Krogstad’ın mektubuyla öğrenir. Gösterdiği tepki Nora’yı hayal kırıklığına uğratır. Torvald karısının yapmış olduğu fedakârlığı hiç önemsemeden kendi ününü ve toplumun söyleyeceği sözleri önemser. Ona çok kötü davranıp sürekli bağırıp çağırır. Bu yüzden nora için bir sürü kötü laf söyler: hypocrite, criminal. Çocukları için ise "i dare not trust them to you" der.
-Krogstad’dan ikinci bir mektup geldiğinde ise tamamen döner ve Nora’yı affettiğini tekrarlayıp durur. Hatta hala ona çocuk gibi konuşup “helples darling” gibi laflar söyler. Nora ise Torvald’a konuşmaları gerektiğini söyler. Şimdiye kadar hiç ciddi bir konuşma yapmadıklarını farkına varan nora bunu kocasına söyler, bu Nora’nın aydınlanmasıdır. Nora her şeyin farkına varır. Daha önce babasının evlendikten sonra ise kocasının oyuncağı olduğunu söyler. Nora oyunun sonunda evini terk eder çünkü tamamen hayal kırıklığına uğramıştır. Bir mucize bekler fakat gerçekleşmez. Bunu torvald’a da söyler. Torvald'dan beklediği tepkinin "publish the thib to the whole world." olduğunu söyler fakat bu gerçekleşmez. Nora her şeyi inkar ederek evini terk eder: din, ahlak, ve erkek egemen toplum.
Önemli semboller:
• En başında Doll’un sembolik bir anlamı vardır. Doll Nora’yı, evi ise, sanki kocasıyla beraber karı koca oyunu oynuyorlarmış gibi çocuk oyununu sembol eder. has a symbolic meaning.
• Kış: oyunun ironik sembolüdür. Kış aslında bir araya gelmektir ama bir yandan da ölümü sembol eder. oyunda hem duygusal bir ölüm ve bir evliliğin ölüşü vardır. Fakat ayrıca nora’nın kendisini keşfetmesi için yeniden doğuşu vardır.
• Christmas tree: ağaç hayattır ama onların ilişkileri çürüyor. Ayrıca oyunun halini sembol ediyor.
• Italy – nora’nın hayatındaki yanlış imajı sembol ediyor.
• Doctor’s black card: ölüm
• Black hat and black cross: yine ölüm.
• Nora’nın parti elbisesi: Nora bu elbiseyi Torvald istediği için giyiyor. Yani Nora kitapta sadece Torvald için çekiciliği, güzelliği simgeliyor. Zeka açısından önemli değil.
• Little squirrel/skylark/songbird: Kuşlar kafeslerde yaşar, Nora’da Torvald’ın evinde onun kuralları ve egemenliği altında kafeste gibi yaşıyor. Ayrıca Nora’ya çocuk gibi davranmasını sembol ediyor.
• Light: act 2: maid enters with lamp, puts it down on the table, and goes out, veya yanan mumlar, ayrıca act 3 nora’nın doktor rank’e kibrik tutması nora’nın aydınlanmasını simgeliyor.
• Macaroons – Nora’nın kocasını aldatmasını (ondan habersiz para alması durumunu) sembol ediyor.
• New year's day: normal ve geleneksel olarak yeni bir başlangıcı simgeler. Nora’nın yeni bir hayata başlaması.
• Letter box and letter: Nora’nın kötü sonu için bir tuzak olmasını sembol ediyor.
Kim Korkar Virginia Woolf'ta ise soruda bahsedildiği gibi inanılmaz bir toksik ilişki söz konusu. Buna oyunun özeti diyebiliriz. Oyundaki evli çiftimizin birbirine ne saygısı ne sevgisi ne de tahammülü kalmıştır. Birbirlerini her defasında iğnelemeye başlamış hatta hakarete varacak sözler birbirlerine sarf etmişlerdir. Evlilik birliğinin bırakın bitmesini resmen çürümesini betimlemişlerdir.
İki oyun arasında Bebek Evi'ni tercih ederim. Çünkü bir tarafta yakan yıkan, ortalığı karıştıran, evliliğini kafasında bitirmiş Martha gibi bir kadın profili var bir tarafta da yapıcı, işleri yoluna sokmaya çalışan, çabalayan bir Nora var. Nora, oyunun sonunda aldığı radikal kararla şaşırtmış ama birçoğumuzun da takdirini kazanmıştır. Bebek Evi finaliyle her zaman hafızalarda kalacak bir oyundur.
Edward Albee, Amerikan Absürd tiyatro tarihinin önemli oyun yazarlarından biridir. Albee’nin karakterleri oyundan oyuna değişiklik gösterir. Başlıca ele aldığı konular yenilgiler, umutlar, ikilemler ve toplumun değerleridir. Albee’nin tiyatrosu Amerika’daki insan ilişkilerinin bir yansımasını sunar. Bunu yaparken aynı zamanda toplumsal kurumları da eleştirir. Who's Afraid of Virginia Woolf? (1962), temel olarak evlilik kurumunu ve aile ilişkilerini hedef alan bir oyundur; çünkü oyundaki evlilikler ikiyüzlülükle ilişkilendirilir ve ilişkilerin her ikisi de bozulmuştur. Oyunun film uyarlaması (1966) tamamen aynı hikâyeyi anlatmaktadır ve bu çalışmanın amacı, oyundaki çiftlerin işlevsiz evliliklerini filmin uyarlaması üzerinden açıklamaktır.
Who's Afraid of Virginia Woolf, bir partiden sonra bir araya gelen mutsuz iki çiftin hikâyesini anlatır. Çok geçmeden birbirlerini umutsuzca yok etmeye çalışırlar. Filmin sonunda her iki evliliğin de derin kusurları ortaya çıkar. Film nihayetinde sevgi ile nefret arasındaki çizginin ne kadar ince olduğunu gösterir. George ve Martha 23 yıllık evli bir çift olarak sürekli birbirlerine hakaret ederler. Edward Albee hiçbir zaman doğrulamış olmasa da bu isimlerin bilinçli olarak seçildiğini düşünüyorum. Amerikan tarihinde "ideal kurucu çift" olarak görülen George Washington ve Martha Washington karakterlerimizin isim babası ve anneleri olabilirler. Her neyse, oyundaki bu iki karakter- George ve Martha - karı kocadan çok düşman gibidirler. Birbirlerine saygı duyuyor gibi görünmezler. İnsanların gözünde birbirlerinin onurunu düşürmeye çalışırlar. Nick ve Honey evlerine geldiklerinde de birbirlerine hakaret etmeye devam ederler. Martha, kocasına ondan midesinin bulandığını söyler; George ise Martha’nın bir alkolik olduğunu söyleyerek ona hakaret eder. Oyun boyunca birbirlerine hakaret etmeyi sürdürürler. Ayrıca sadakat, saygı ve şefkat gibi evliliğin gerekliliklerine de önem vermezler; çünkü Martha, Nick ile ilişki yaşamaktadır ve George buna izin verir.
George ve Martha’nın evliliği film boyunca işlendiğinde, Martha ile George’un birbirlerinden nefret ettikleri anlaşılır. Aslında ne kadar çok tartışırlarsa, birbirlerini yok etmeye o kadar çok ant içerler. Bununla birlikte, bu nefreti çelişkiye düşüren şefkat anları da vardır. Kavgaları saldırgan bir güç mücadelesi gibidir. Aralarındaki rekabet yüzünden birbirlerine zarar vermekten başka bir şey yapmazlar. “Evlilik yirmi üç yıldır sürmektedir; ancak acılaşmış bir düşmanlık, soğuk bir kopukluk ve aşağılayıcı, yıpratıcı hakaretlerle doludur” (Harold P. Blum). Bu nedenle George, Nick’e gördüğü her şeye mutlaka inanmaması gerektiğini söyler. George ile Martha’nın bazı tartışmaları göstermeliktir; bazıları tartışmanın verdiği mücadele içindir; bazıları ise gerçekten birbirlerini incitmeyi amaçlar. Ancak Martha’nın, George’un kendisini gerçekten tatmin edebilen tek kişi olduğunu söylemesi, evliliklerinde olumlu yönlerin bulunduğunu ya da en azından bir zamanlar bulunduğunu düşündürmektedir.
Açıkça görülmektedir ki, ne kadar kavga etseler de birbirlerine ihtiyaç duyarlar; en azından onları ayakta tutan yanılsamaları sürdürebilmek için. Aslında elli iki yaşındaki bir tarih profesörünün eşi olan Martha, kendisini New Carthage adlı New England kasabasındaki üniversitenin rektörü olan "Babası" üzerinden tanımlar. Geçmişinde, annesi Martha çocukken öldükten sonra bir manastır okuluna ve genç kızlar kolejine gitmiştir. Burada mavi yakalı bir bahçıvana âşık olmuş ve anlık bir hevesle onunla evlenmiştir. Ancak şaşkın ve saygın babası bu evliliği kısa sürede iptal ettirmiştir; yine de evlilik cinsel olarak tamamlanmıştı ve Martha eve dönerek dul babasının ev sahipliğini yapmanın verdiği güçten keyif almıştır. George’u seçmesinin nedeni, onun tarih bölümünün başına geçecek ve sonunda babasının yerine üniversite başkanı olacak kadar potansiyele sahip olduğuna inanmasıdır. Kocasının kendisi için ne kadar büyük bir hayal kırıklığı olduğunu görmesine izin vermek istemez. Ancak George’un kariyerindeki başarısızlığı yüzünden mutsuz bir insandır. Baxandall Lee, Martha’nın kendi davranışlarını eleştirebildiğini, fakat hoşnutsuz bir ev kadını olmaktan daha fazlası olabileceğine dair gerçekçi bir umut taşıyamadığını yazar. Bununla birlikte, hayatındaki hiçbir şey Martha’yı gerçekten tatmin etmiş gibi görünmez. Hayatının gerçekleriyle yüzleşemediği ve onları halının altına süpürdüğü için George’a hakaret etmeyi benimser ve bunu yaparken aslında onun babası kadar erkek olmadığını ima eder. George’un babası kadar başarılı olmadığına inanır.
George ve Martha yalnızca birbirlerine saldırarak hem kendilerini eğlendirip hem de tiksindirmekle kalmaz, aynı zamanda saf evli çifti de yıkıma uğratmaktan alaycı bir zevk alırlar. Evlilikleri sağlamlık ve sadakat üzerine değil, hayatlarını bir savaş alanına ya da bir ormana dönüştüren ikiyüzlülük üzerine kuruludur. Yaralı hayvanlar gibi kendilerine en yakın olanlara saldırırlar. Psikanalitik kavramların yaygın olduğu bu çağda George ve Martha, tam anlamıyla işlevsiz bir çiftin örneğidir. Ayrıca Martha’nın “Who's afraid of Virginia Woolf?” sorusuna “Ben korkuyorum.” diye cevap vermesi de önemlidir. Martha, tamamen umutsuz ve mutsuz olduğu için intihar etmekten korkmaktadır.
Nick ve Honey de evlilik açısından önemli karakterlerdir. Onlar genç bir çifttir ve yeni Amerikan kuşağını temsil ederler. Nick evliliğine sadık değildir. Her fırsatta karısını aldatmaya çalışır. Buna ek olarak, bu olaydan önce George’a evlilikleriyle ilgili sırlarını anlatır. Honey’nin hamile kaldığı için evlendiklerini söyler. George da kitap projelerinden söz ederken bunu ortaya çıkarır. Oyundaki bütün karakterlerin evliliklerinde sorunlar vardır. Onlar yalnızca toplumun beklentileri nedeniyle hayatlarını sürdürmektedirler. Nick karısıyla onu hamile bıraktığı için evlenmiştir ve evlilikleri sevgiye dayanmamaktadır. Böylece Martha ile George ve Nick ile Honey çiftleri üzerinden bu döngü iki kuşakta da tekrar eder.
Sonuç olarak film, evlilik kurumuna saldırmakta ve daha insancıl düşünceler yerine Amerikan ilerleme anlayışını ve bilimsel iyimserliğini eleştirmektedir. Duyguların ve ilişkilerin anlamını yitirdiği, hayatın rekabet oyunlarından ibaret hâle geldiği; mücadeleci ilişkilerin sahte suçlamalar ve kırıcı ithamlar üzerine kurulduğu, fakat bunların gerçek bir ağırlık taşımadığı Amerikan yaşam tarzını sorgulamaktadır. İlişkiler saygı ve şefkatten yoksundur; çünkü dünya artık bir zamanlar önemli olan bu değerleri önemsememektedir. Oyun, gerilimler, uyumsuzluklar ve bölünmüş sadakatlerle dolu modern yaşam biçimine dikkat çekmeye çalışır. Çağdaş dünyada insan duyguları ve insan etkileşimleri yüzeyseldir. İnsanlar, oyunlar oynayarak ve yalnızca yalnızlıklarını ve umutsuzluklarını pekiştiren hayaller yaratarak birbirlerinden uzaklaşmışlardır.