Öncelikle Jean Baudrillard’ın Simulacra and Simulations kitabı özellikle The Matrix ile anılır. Filmde Neo’nun sakladığı kitabın adı doğrudan Simulacra and Simulation’dır. Matrix’in “gördüğün dünya gerçek olmayabilir” fikri Baudrillard’dan esinlenmiştir; fakat Baudrillard filmin kendi düşüncesini tam temsil etmediğini söylemiştir. Baudrillard felsefe, postmodern teori, sosyoloji ve post-yapısalcılık alanlarının önemli kuramcılarından biri olarak kabul edilir. Fransız bir filozof olan Baudrillard, kitle kültürü ve medyanın insanlar üzerindeki etkileriyle yakından ilgilenmiştir. Simülasyon kuramı, onun en ünlü teorisidir ve dünyayı ile gerçekliği sorgulamayı amaçlar. Simulacra and Simulation adlı eserinde Baudrillard; medya, insanlık durumu, terörizm, ekonomi gibi birçok açıdan gerçeklik meselesini tartışır. Baudrillard, yaşadıkları dünyanın mutlak bir gerçeğe sahip olduğuna inanan insanlara dünyayı alışılmadık ve tuhaf göstermeyi amaçlar. Görüldüğü üzere bu teori, gerçeklik sorununu ortaya koyar; neyin gerçek, neyin kurgu olduğunu sorgular. Günümüz dünyasında kurgu ile gerçekliği birbirinden ayırmak oldukça zordur. Medya sürekli olarak insanlar için imgeler üretir ve bu imgeler çoğunlukla gerçek olarak kabul edilir.
Baudrillard’ın yazılarında belirttiği gibi, gerçek şeylerin temsilleri insanlar için bazen gerçekliğin kendisinden bile daha gerçek hâle gelir. Bir post-yapısalcı olarak Baudrillard, temelde dünyada mutlak bir gerçeklik bulunmadığı ve insanların birtakım şeylere inanmaya yönlendirildiği düşüncesini destekler. Ona göre her şey “hipergerçek”tir; yani gerçeklik insanlara gösterilen bir şeydir. Gerçeklik insanlar için üretilir ve şeylerin taklit edilmesiyle oluşturulur. Konuyu derinlemesine incelemeye başlamadan önce post-yapısalcılık hakkında biraz bilgi sahibi olmak gerekir. Post-yapısalcılık teorisi temelde gerçekliği sorgular. Onun temel özelliği, gerçekliğin temsilini sürekli sorgulaması ve ona kuşkuyla yaklaşmasıdır. Post-yapısalcılar, dünyada mutlak bir gerçeklik bulunmadığı görüşünü savunurlar. Bu nedenle temsiller doğrudan gerçek olarak kabul edilmez. Ancak Baudrillard’ın da vurguladığı gibi, günümüz dünyasında temsiller gerçekliğin kendisinden bile daha önemli hâle gelmiştir. İnsanlar, bu temsillere sorgulamadan daha fazla önem vermeye başlamıştır. Post-yapısalcılığın ikinci önemli ilkesi, dile mutlak bir önem atfetmemesidir; felsefe, dilden daha merkezi bir konuma sahiptir. Şüphecilik (skepticism) de post-yapısalcılığın temel fikirlerinden biridir. Post-yapısalcılık genellemeleri önemseyen ve bilimsel yaklaşımları dikkate alan bir düşünce biçimidir. Öznellik (subjectivity) de bu yaklaşımda önemli bir yer tutar. Kısacası, post-yapısalcılığın şüphecilik anlayışı nedeniyle Baudrillard simülasyon teorisini geliştirmiştir denebilir. Onun dünyanın gerçekliği konusundaki şüpheciliği, hepimizin içinde yaşadığı çağı adlandırmasına yol açmıştır.
1960’larda Fransız filozof Jacques Derrida tarafından geliştirilen yapısöküm (deconstruction), felsefe ve edebiyatla ilişkili bir yaklaşımdır. Bu teori, metinleri analiz ederek içerdikleri anlamları sorgulamayı amaçlar; çünkü anlam kişiden kişiye farklılık gösterebilir ve okurlar okuma sürecinde aynı imgeleri ya da duyguları paylaşmayabilirler. Derrida der ki, dil aslında düşündüğümüz kadar net değildir ve anlam kelimelerin başka kelimeler ile anlam kurmasından dolayı sürekli değişir. Derrida hakkında daha çok yazmak isterdim ama çok fazla hatırlayamadım…Bir ara vakit ayırıp okumak lazım.
Kısacası Jean Baudrillard teorisi popüler kültür ve sinema analizlerinde daha çok kullanılır. Anlam sabit değildir fikri ile özdeşleşen Jacques Derrida ise okuma ve edebiyat teorisine daha fazla etki etmiştir. Dil düşündüğümüz kadar net değildir; kelimeler anlamlarını başka kelimelerle kurar ve bu yüzden anlam sürekli ertelenir, kayar ve değişir.
Jean Baudrillard'ın en önemli özelliği modern toplumda insanların gerçeği medya aracılığı ile algıladığını savunmasıdır. Televizyon, reklamlar, internet ve popüler kültür o kadar çok insanların hayatında yer kaplar hale gelmiştir ki insanlar gerçek ile temsilini artık ayırt edemez haldedir. Mesela sosyal medyada insanların oluşturduğu kimlikler, gerçek yaşamlarının önüne geçebilir. Bu durumu "hipergerçeklik" (hyperreality) kavramıyla açıklamıştır. Konuyla ilgili Uludağ Üniversitesi Araştırma Görevlisi Mehmet Güzel’in makalesinden birkaç alıntı yapmak istiyorum:
“Baudrillard’a göre insanların ve toplumların yaşamı gün geçtikçe kurgusallaşan, yapay bir hayat şekline gelmektedir. Yapay politik, siyasal veya ekonomik gündemler, yapay savaşlar ve yapay yarışlar vs. gittikçe gerçeğinin yerini almakta ve hiper-gerçekliği oluşturmakta yani aslından, referansından veya göndereninden daha gerçek gibi algılanmaktadır.” (75)
“Örneğin 2009’da yayımlanan bir habere göre, Tokyo’da yaşayan yirmi yedi yaşındaki bir genç adam, hayranı olduğu ve günümüzün genel estetik kriterlerine uygun olarak yaratılmış bir video oyunu karakteriyle evlenmek istemiş, hatta bu evliliğin kabulü için gerekli resmi makamlara başvurmuştur. Haberdeki nota göre, internet oyunları ve bağımlılıkları üzerine çalışan bir araştırmacı olan Hiroshi Ashizaki ise bu durumun hiç de enteresan ve nadir bir örnek olmadığını, gençlerin artık dış dünyada dile getiremediği, gerçek hayatta gerçekleştiremediği eylemlerini internet ortamında sınırsız bir biçimde yaptıklarını, dolayısıyla bu sanal ortamın onlar için hem içinde yaşadıkları hem de sürekli hakkında konuştukları bir ve tek gerçeklik alanı olduğunu ifade etmiştir.” (74)
Baudrillard’ın yazılarında belirttiği gibi, gerçek şeylerin temsilleri insanlar için bazen gerçekliğin kendisinden bile daha gerçek hâle gelir. Bir post-yapısalcı olarak Baudrillard, temelde dünyada mutlak bir gerçeklik bulunmadığı ve insanların birtakım şeylere inanmaya yönlendirildiği düşüncesini destekler. Ona göre her şey “hipergerçek”tir; yani gerçeklik insanlara gösterilen bir şeydir. Gerçeklik insanlar için üretilir ve şeylerin taklit edilmesiyle oluşturulur. Konuyu derinlemesine incelemeye başlamadan önce post-yapısalcılık hakkında biraz bilgi sahibi olmak gerekir. Post-yapısalcılık teorisi temelde gerçekliği sorgular. Onun temel özelliği, gerçekliğin temsilini sürekli sorgulaması ve ona kuşkuyla yaklaşmasıdır. Post-yapısalcılar, dünyada mutlak bir gerçeklik bulunmadığı görüşünü savunurlar. Bu nedenle temsiller doğrudan gerçek olarak kabul edilmez. Ancak Baudrillard’ın da vurguladığı gibi, günümüz dünyasında temsiller gerçekliğin kendisinden bile daha önemli hâle gelmiştir. İnsanlar, bu temsillere sorgulamadan daha fazla önem vermeye başlamıştır. Post-yapısalcılığın ikinci önemli ilkesi, dile mutlak bir önem atfetmemesidir; felsefe, dilden daha merkezi bir konuma sahiptir. Şüphecilik (skepticism) de post-yapısalcılığın temel fikirlerinden biridir. Post-yapısalcılık genellemeleri önemseyen ve bilimsel yaklaşımları dikkate alan bir düşünce biçimidir. Öznellik (subjectivity) de bu yaklaşımda önemli bir yer tutar. Kısacası, post-yapısalcılığın şüphecilik anlayışı nedeniyle Baudrillard simülasyon teorisini geliştirmiştir denebilir. Onun dünyanın gerçekliği konusundaki şüpheciliği, hepimizin içinde yaşadığı çağı adlandırmasına yol açmıştır.
1960’larda Fransız filozof Jacques Derrida tarafından geliştirilen yapısöküm (deconstruction), felsefe ve edebiyatla ilişkili bir yaklaşımdır. Bu teori, metinleri analiz ederek içerdikleri anlamları sorgulamayı amaçlar; çünkü anlam kişiden kişiye farklılık gösterebilir ve okurlar okuma sürecinde aynı imgeleri ya da duyguları paylaşmayabilirler. Derrida der ki, dil aslında düşündüğümüz kadar net değildir ve anlam kelimelerin başka kelimeler ile anlam kurmasından dolayı sürekli değişir. Derrida hakkında daha çok yazmak isterdim ama çok fazla hatırlayamadım…Bir ara vakit ayırıp okumak lazım.
Kısacası Jean Baudrillard teorisi popüler kültür ve sinema analizlerinde daha çok kullanılır. Anlam sabit değildir fikri ile özdeşleşen Jacques Derrida ise okuma ve edebiyat teorisine daha fazla etki etmiştir. Dil düşündüğümüz kadar net değildir; kelimeler anlamlarını başka kelimelerle kurar ve bu yüzden anlam sürekli ertelenir, kayar ve değişir.
“Baudrillard’a göre insanların ve toplumların yaşamı gün geçtikçe kurgusallaşan, yapay bir hayat şekline gelmektedir. Yapay politik, siyasal veya ekonomik gündemler, yapay savaşlar ve yapay yarışlar vs. gittikçe gerçeğinin yerini almakta ve hiper-gerçekliği oluşturmakta yani aslından, referansından veya göndereninden daha gerçek gibi algılanmaktadır.” (75)
“Örneğin 2009’da yayımlanan bir habere göre, Tokyo’da yaşayan yirmi yedi yaşındaki bir genç adam, hayranı olduğu ve günümüzün genel estetik kriterlerine uygun olarak yaratılmış bir video oyunu karakteriyle evlenmek istemiş, hatta bu evliliğin kabulü için gerekli resmi makamlara başvurmuştur. Haberdeki nota göre, internet oyunları ve bağımlılıkları üzerine çalışan bir araştırmacı olan Hiroshi Ashizaki ise bu durumun hiç de enteresan ve nadir bir örnek olmadığını, gençlerin artık dış dünyada dile getiremediği, gerçek hayatta gerçekleştiremediği eylemlerini internet ortamında sınırsız bir biçimde yaptıklarını, dolayısıyla bu sanal ortamın onlar için hem içinde yaşadıkları hem de sürekli hakkında konuştukları bir ve tek gerçeklik alanı olduğunu ifade etmiştir.” (74)
"Akıllı kişi konuşur çünkü söyleyecek şeyleri vardır. Aptal insan konuşur çünkü bir şeyler söylemek zorundadır." Jacques Derrida
Saygıyla eğiliyorum ikisinin de önünde.